जगातील श्रीमंत आणि प्रतिष्ठित लोकांमध्ये उठबस असणारा जेफ्री एपस्टीन (Jeffrey Epstein) आणि त्याची सहकारी घिस्लेन मॅक्सवेल (Ghislaine Maxwell) यांनी दशकानुदशके चालवलेले लैंगिक शोषणाचे जाळे जेव्हा उघड झाले, तेव्हा संपूर्ण जग हादरले. नुकत्याच युएस डिपार्टमेंट ऑफ जस्टिसने (DoJ) ३.५ दशलक्ष पानांची कागदपत्रे सार्वजनिक केली आहेत, ज्यातून या ‘पिरॅमिड ऑफ अब्यूज’ (Pyramid of Abuse) बद्दल धक्कादायक माहिती समोर आली आहे.
एका साध्या ‘आईस्क्रीम’ भेटीपासून सुरू झालेला हा प्रवास, मुलींना अंधारात, लाचारीत आणि अत्याचाराच्या दलदलीत कसा घेऊन गेला, याची ही सविस्तर कहाणी.
१. साध्या भेटीतून ‘ग्रुमिंग’ची (Grooming) सुरुवात
या प्रकरणातील फाईल्समध्ये ‘जेन’ (Jane) या १४ वर्षांच्या मुलीचा उल्लेख आढळतो. तिची कथा या शोषणाच्या पद्धतीचा (Modus Operandi) एक उत्तम नमुना आहे.
मिशिगनमधील एका उन्हाळी शिबिरात (Summer Camp) जेनची भेट घिस्लेन मॅक्सवेलशी झाली. मॅक्सवेल त्यावेळी आपला ‘यॉर्कशायर टेरियर’ (Yorkshire Terrier) कुत्रा फिरवत होती. हे संभाषण अगदी सामान्य होते. पण काही वेळातच तिथे ४१ वर्षीय जेफ्री एपस्टीन आला. त्याने जेनशी गप्पा मारताना आपण दिलेल्या स्कॉलरशिप्स (Scholarships) आणि शिबिरातील आपल्या नावाच्या बढाया मारल्या.
एका १४ वर्षांच्या मुलीसाठी हे सर्व स्वप्नवत होते. एका श्रीमंत व्यक्तीने आपल्यात ‘पोटेन्शियल’ (क्षमता) पाहणे आणि शिक्षणासाठी मदत करणे, ही तिच्यासाठी मोठी गोष्ट होती. पण दुर्दैवाने, हे एका मोठ्या सापळ्याचे पहिले पाऊल होते.
२. पैशांचे आमिष आणि विश्वासाचा घात
काही दिवसांतच एपस्टीन फ्लोरिडाच्या पाम बीचवर (Palm Beach) गेला आणि तिथे त्याने जेनच्या आईचा विश्वास संपादन केला. जेनला करिअरमध्ये मदत करण्याचे वचन देऊन त्याने तिला आपल्या मॅन्शनमध्ये बोलावले.
सुरुवातीला सर्व काही सामान्य वाटत होते, पण काही महिन्यांतच परिस्थिती बदलली. जेनला ‘मसाज’ (Massages) देण्याच्या बदल्यात पैसे दिले जाऊ लागले. या मसाजचे रूपांतर लवकरच लैंगिक शोषणामध्ये झाले. जेन तब्बल तीन वर्षे या जाळ्यात अडकली होती. ही केवळ एका जेनची गोष्ट नाही, तर अशा १,००० हून अधिक मुलींचे शोषण झाल्याचा अंदाज DoJ ने वर्तवला आहे.
३. शोषणाचे ‘पिरॅमिड’ मॉडेल (The Recruitment Pyramid)
एपस्टीन आणि मॅक्सवेल यांनी फक्त स्वतः मुली शोधल्या नाहीत, तर त्यांनी शोषणाचे एक ‘नेटवर्क’ तयार केले होते, ज्याला ‘पिरॅमिड ऑफ अब्यूज’ म्हटले जाते.
- रिक्रूटमेंट साखळी: एपस्टीन एका मुलीला मसाजसाठी ३०० डॉलर्स (सुमारे २५,००० रुपये) देत असे. पण जर त्या मुलीने आपल्या दुसऱ्या मैत्रिणीला आणले, तर तिला अतिरिक्त ३०० डॉलर्स दिले जायचे.
- गरीब मुलींना टार्गेट: फ्लोरिडामध्ये त्यांनी आर्थिकदृष्ट्या मागासलेल्या भागातील मुलींना हेरले, ज्यांना पैशांची नितांत गरज होती.
- महत्वाकांक्षी मुली: न्यूयॉर्कमध्ये त्यांनी मॉडेलिंग किंवा डान्समध्ये करिअर करू पाहणाऱ्या मुलींना हेरले. त्यांना “एलिट लोकांशी ओळख करून देऊ” किंवा “मोठ्या आर्ट स्कूलमध्ये ऍडमिशन देऊ” अशी स्वप्ने दाखवली.
अशा प्रकारे, पीडित मुलीच नकळतपणे इतर मुलींना या जाळ्यात ओढू लागल्या आणि हे चक्र अविरत सुरू राहिले.
४. शोषणाचे जाळे: युरोप ते अमेरिका
हे रॅकेट केवळ अमेरिकेपुरते मर्यादित नव्हते.
- पूर्व युरोप (Eastern Europe): येथून मुलींना ‘मॉडेलिंग कॉन्ट्रॅक्ट’ आणि प्रसिद्धीचे आमिष दाखवून अमेरिकेत आणले जायचे. एकदा त्या अमेरिकेत आल्या की त्यांचे पासपोर्ट काढून घेणे किंवा त्यांना कर्जाच्या ओझ्याखाली दाबणे सोपे व्हायचे.
- जागतिक ठिकाणे: पीडित मुलींना पाम बीच, न्यूयॉर्क, न्यू मेक्सिको, आणि व्हर्जिन आयलंड्स (Virgin Islands) येथील एपस्टीनच्या खाजगी बेटावर विमानाने नेले जायचे. काही मुलींना लंडन आणि पॅरिसमध्येही ठेवले गेले होते.
५. मॅक्सवेलची भूमिका: एक ‘मास्टरमाईंड‘
या संपूर्ण प्रकरणात घिस्लेन मॅक्सवेलची भूमिका अत्यंत महत्त्वाची होती. ‘द टाइम्स’च्या रिपोर्टनुसार, मॅक्सवेल शाळा आणि कॉलेजेसमध्ये जाऊन मुलींची टेहळणी (Scouting) करत असे. ती मुलींना त्यांच्या कौटुंबिक परिस्थितीबद्दल प्रश्न विचारत असे जेणेकरून ‘कोणती मुलगी जास्त असुरक्षित (Vulnerable) आहे’ हे ओळखता येईल.
सिनेमाला नेणे, शॉपिंग करणे आणि महागड्या भेटवस्तू देणे यांसारख्या गोष्टी करून ती मुलींचा विश्वास जिंकायची आणि नंतर त्यांना एपस्टीनच्या हवाली करायची.
६. पैशांद्वारे संपूर्ण नियंत्रण (Tools of Control)
केवळ बळजबरीने नाही, तर आर्थिक परावलंबित्व (Financial Dependence) निर्माण करून मुलींना अडकवून ठेवले जायचे.
- मुलींचे घरभाडे देणे.
- विमानाचे तिकीट काढणे.
- वैद्यकीय खर्च उचलणे.
- शाळा/कॉलेजची फी भरणे.
ईमेल्सवरून असे दिसून येते की, या खर्चाचे नियोजन अत्यंत काळजीपूर्वक केले जायचे जेणेकरून मुलींना हे वाटावे की एपस्टीनशिवाय त्यांचे आयुष्य चालूच शकणार नाही. फाईल्समधील डायरींनुसार, काही पीडितांनी स्वतःचे वर्णन “ह्युमन इन्क्युबेटर्स” (Human Incubators) असे केले आहे, ज्यामुळे वारंवार होणाऱ्या गर्भपातांची आणि शोषणाची तीव्रता समजते.
७. सध्याची परिस्थिती आणि निष्कर्ष
२०१९ मध्ये जेफ्री एपस्टीनने तुरुंगात आत्महत्या केली आणि २०२२ मध्ये घिस्लेन मॅक्सवेलला २० वर्षांच्या तुरुंगवासाची शिक्षा सुनावण्यात आली. २०२० मध्ये सुरू करण्यात आलेल्या भरपाई निधीतून (Compensation Fund) १५० पीडितांना सुमारे १२० दशलक्ष डॉलर्स देण्यात आले आहेत.
मात्र, एका पीडितेने आपल्या डायरीत लिहिल्याप्रमाणे, “ही एक भयकथा (Horror Story) आहे ज्यातून मी वाचले आहे. पण मला आजही भीती वाटते की जेफ्री प्रत्येक कोपऱ्यावर उभा आहे.”
पैसा आणि सत्तेच्या जोरावर उभारलेले हे ‘पिरॅमिड’ जरी आज उध्वस्त झाले असले, तरी यातून एक मोठा धडा मिळतो. अनोळखी व्यक्तींनी दाखवलेली अवास्तव प्रलोभने, करिअरच्या शॉर्टकट्सची वचने आणि पैशांचा पाऊस यामागे अनेकदा काळोख असू शकतो. पालकांनी आणि तरुण मुलींनी अशा ‘ग्रुमिंग’ पद्धतींपासून सावध राहणे काळाची गरज आहे.
महत्त्वाचे मुद्दे (Key Takeaways):
- सतर्कता: कोणत्याही अनोळखी व्यक्तीने, मग ती कितीही श्रीमंत किंवा प्रभावशाली असली तरी, अवास्तव मदत देऊ केल्यास सावध रहा.
- शिक्षण: ग्रुमिंग म्हणजे काय आणि ते कसे ओळखायचे, हे मुलां-मुलींना शिकवणे आवश्यक आहे.