NEET UG 2026 पेपर लीक प्रकरण: सीबीआय (CBI) तपासात उघड झालेली धक्कादायक माहिती; पुणे ते लातूर कनेक्शन
राष्ट्रीय परीक्षा एजन्सी (NTA) द्वारे आयोजित केली जाणारी वैद्यकीय प्रवेश परीक्षा म्हणजेच ‘नीट’ (NEET UG) ही देशभरातील लाखो विद्यार्थ्यांसाठी अत्यंत प्रतिष्ठेची आणि भविष्याची दिशा ठरवणारी परीक्षा मानली जाते. २०२६ च्या परीक्षेत सुमारे २३ लाख विद्यार्थ्यांनी आपले नशीब आजमावले. मात्र, या वर्षीच्या परीक्षेला पेपरफुटीचे गालबोट लागले आणि संपूर्ण देशात एकच खळबळ उडाली. या प्रकरणाचा सखोल तपास केंद्रीय अन्वेषण विभागाकडे (CBI) सोपवण्यात आला असून, आतापर्यंतच्या तपासात अत्यंत धक्कादायक आणि गंभीर माहिती समोर आली आहे. पुणे ते लातूर आणि तिथून थेट राजस्थानमधील कोटा, हरियाणामधील गुरुग्राम ते उत्तराखंडपर्यंत या पेपरफुटीचे जाळे कसे पसरले होते, याचा पर्दाफाश सीबीआयने केला आहे.
१. पेपरफुटीचे मूळ आणि प्रमुख सूत्रधार: पी. व्ही. कुलकर्णी
या संपूर्ण प्रकरणाचा केंद्रबिंदू महाराष्ट्रात, विशेषतः पुण्यात असल्याचे सीबीआयच्या तपासात निष्पन्न झाले आहे. या कटाचा मुख्य सूत्रधार (Kingpin) किंवा पेपरफुटीचा ‘उगम बिंदू’ (Point of Origin) म्हणून निवृत्त प्राध्यापक पी. व्ही. कुलकर्णी यांचे नाव समोर आले आहे.
- NTA मधील अधिकृत सहभाग: पी. व्ही. कुलकर्णी हे केवळ एक प्राध्यापक नसून, ते NTA मध्ये अधिकृत ‘अनुवादक’ (Translator) आणि पेपर सेटर म्हणून काम पाहत होते.
- पेपरचा अॅक्सेस: अनुवादक असल्यामुळे त्यांच्याकडे रसायनशास्त्र (Chemistry) विषयाच्या पेपरचा थेट आणि कायदेशीर अॅक्सेस होता.
- मनीषा वाघमारे हिची साथ: कुलकर्णी यांनी या बेकायदेशीर कामासाठी ब्युटिशियनमधून शैक्षणिक सल्लागार (Educational Consultant) बनलेल्या मनीषा वाघमारे हिच्याशी संपर्क साधला. या दोघांनी मिळून अशा विद्यार्थ्यांचा शोध घेण्यास सुरुवात केली, जे पैशांच्या बदल्यात पेपर विकत घेण्यास तयार होते.
२. ‘गेस पेपर’चा डाव आणि लातूर कनेक्शन
पेपर फोडण्याची पद्धत या प्रकरणात अत्यंत वेगळी आणि विचारपूर्वक आखलेली होती. कुलकर्णी यांना माहीत होते की, जर मूळ प्रश्नपत्रिकेचा फोटो (Image) काढून तो बाहेर पाठवला आणि तो व्हायरल झाला, तर परीक्षा तात्काळ रद्द होऊ शकते. त्यामुळे त्यांनी एक वेगळीच शक्कल लढवली.
मॉडस ऑपरेंडी (Modus Operandi):
- प्रश्नांचे डिक्टेशन (श्रुतलेखन): मूळ पेपरचा फोटो काढण्याऐवजी, कुलकर्णी आणि वाघमारे यांनी काही निवडक विद्यार्थ्यांना एकत्र केले आणि त्यांना रसायनशास्त्राचे प्रश्न तोंडी सांगून (Dictate करून) लिहून घेण्यास सांगितले.
- आदित्य आणि शिवराज मोटेगावकर: या विशेष ‘क्लास’ला उपस्थित असलेल्या विद्यार्थ्यांपैकी एक होता आदित्य मोटेगावकर. आदित्य हा लातूर येथे ‘रेणुकाई केमिस्ट्री क्लासेस’ चालवणारे शिवराज मोटेगावकर यांचा मुलगा आहे. आदित्यने पुण्यातील कुलकर्णी यांच्याकडे शिक्षण घेतले होते.
- माहितीचे हस्तांतरण: आदित्यने पुण्यातील कुलकर्णी यांच्याकडून ऐकून घेतलेले हे सर्व प्रश्न एका कागदावर हाताने लिहून काढले आणि ते आपल्या वडिलांना (शिवराज मोटेगावकर) दिले.
- इतर आरोपींचा सहभाग: या साखळीत मनोज शिरूर नावाच्या एका बालरोगतज्ज्ञाचाही (Pediatrician) सहभाग असल्याचे तपासात उघड झाले आहे, जो तिथे एक रुग्णालय चालवतो.
३. सीबीआयला मिळालेले ठोस डिजिटल पुरावे
कोणत्याही गुन्ह्याला न्यायालयात सिद्ध करण्यासाठी भक्कम पुराव्यांची गरज असते. सीबीआयने या प्रकरणात असा मजबूत ‘डिजिटल ट्रेल’ (Digital Trail) उभा केला आहे, ज्यामुळे आरोपींचे धाबे दणाणले आहेत.
- १३६ हस्तलिखित प्रश्न: अटक करण्यात आलेल्या लातूरमधील कोचिंग सेंटर मालकाच्या (शिवराज मोटेगावकर) फोनमधून सीबीआयला एकूण १३६ हस्तलिखित (Handwritten) प्रश्न सापडले आहेत.
- ९०% पेक्षा जास्त साधर्म्य: या १३६ प्रश्नांपैकी तब्बल १११ प्रश्न हे NTA च्या ‘मास्टर क्वेश्चन सेट’मधील (मूळ पेपर) रसायनशास्त्राच्या प्रश्नांशी जसेच्या तसे जुळले आहेत. हे प्रमाण एकूण पेपरच्या ९० टक्क्यांपेक्षा जास्त आहे.
- ३६ इमेजेस: याशिवाय, शिवराजच्या मोबाईलमध्ये प्रश्नपत्रिकांच्या तब्बल ३६ इमेजेस (Images) देखील सीबीआयला आढळून आल्या आहेत.
या सर्व भक्कम डिजिटल पुराव्यांच्या आधारावरच सीबीआयने न्यायालयात लातूरच्या प्राध्यापकाच्या जामीन अर्जाला तीव्र विरोध दर्शवला आहे.
४. पैशांचा काळा बाजार आणि टेलिग्रामचा (Telegram) वापर
हा संपूर्ण खेळ केवळ पैशांच्या लालसेपोटी रचला गेला होता. गरिबीतून आणि कष्टाने शिक्षण घेणाऱ्या लाखो विद्यार्थ्यांच्या भवितव्याशी या माफियांनी कोट्यवधी रुपयांचा बाजार मांडला.
- दराची निश्चिती: या तयार केलेल्या ‘गेस पेपर’साठी विद्यार्थ्यांकडून अडीच लाख ते दहा लाख रुपयांपर्यंतची रक्कम उकळण्यात आली. बहुतांश विद्यार्थ्यांनी या पेपरसाठी सरासरी ५ लाख रुपये मोजल्याचे तपासात निष्पन्न झाले आहे.
- टेलिग्राम ठरले मुख्य हत्यार: पेपरफुटीसाठी ‘टेलिग्राम’ (Telegram) या मेसेजिंग अॅपचा मोठ्या प्रमाणावर वापर करण्यात आला. न्यायालयात केंद्र सरकारनेही मान्य केले आहे की, टेलिग्रामच्या विशिष्ट आर्किटेक्चरमुळे अशा बेकायदेशीर गोष्टी करणे सोपे जाते.
- राज्याबाहेर प्रसार: ज्यांनी सुरुवातीला मोठी रक्कम मोजली होती, त्यांनी आपले पैसे वसूल करण्यासाठी किंवा झटपट नफा कमावण्यासाठी पुढे हे पेपर पीडीएफ (PDF) स्वरूपात इतर विद्यार्थ्यांना टेलिग्रामवरून विकण्यास सुरुवात केली. यामुळेच लातूरमध्ये सुरू झालेली ही पेपरफुटी महाराष्ट्राच्या इतर भागांसह राजस्थान (कोटा), हरियाणा (गुरुग्राम) आणि उत्तराखंडपर्यंत वाऱ्यासारखी पसरली.
५. राष्ट्रीय परीक्षा एजन्सी (NTA) ची भूमिका: त्रुटी की भ्रष्टाचार?
या सर्व प्रकरणात देशातील नागरिकांच्या मनात सर्वात मोठा प्रश्न उपस्थित झाला तो म्हणजे, देशातील सर्वोच्च परीक्षा घेणारी NTA या कटात सामील होती का? सीबीआयने NTA च्या कामकाजाची अत्यंत बारकाईने (Fine-tooth comb) तपासणी केली.
- प्रशासकीय त्रुटी (Administrative Lapses): NTA कडून अनेक मोठ्या आणि गंभीर त्रुटी (Loopholes) झाल्याचे सीबीआयला आढळले आहे. संपूर्ण परीक्षा प्रक्रियेचे ‘आऊटसोर्सिंग’ (Outsourcing) करणे, बाहेरून अनुवादक नेमणे, बाहेरचे लोक पेपर सेट करण्यासाठी बोलावणे या सर्व बाबी सुरक्षेच्या दृष्टीने अत्यंत धोकादायक ठरल्या आणि याच त्रुटीचा फायदा कुलकर्णी यांनी घेतला.
- क्रिमिनॅलिटी (Criminality) नाही: एवढ्या मोठ्या त्रुटी असूनही, NTA च्या दिल्लीतील मुख्य कार्यालयात किंवा त्यांच्या संचालक, शिपाई किंवा अन्य कर्मचाऱ्यांनी जाणीवपूर्वक पैसे घेऊन पेपर फोडल्याचा कोणताही थेट पुरावा किंवा गुन्हेगारी सहभाग (Criminality) सीबीआयला अद्याप सापडलेला नाही.
- विभागीय चौकशी (Departmental Inquiry): या मोठ्या हलगर्जीपणाबद्दल आणि सिस्टीममधील पळवाटांबद्दल NTA च्या संबंधित अधिकाऱ्यांवर कडक विभागीय चौकशी करण्याची शिफारस सीबीआय करणार आहे.
६. पुढची दिशा: आरोपपत्र आणि न्यायालयीन लढा
सीबीआयचा तपास आता एका अत्यंत संवेदनशील आणि अंतिम टप्प्यावर आला आहे. या प्रकरणात लवकरच सीबीआयद्वारे सविस्तर आरोपपत्र (Charge-sheet) दाखल केले जाणार आहे, ज्यामध्ये पी. व्ही. कुलकर्णी यांना मुख्य आरोपी म्हणून नमूद केले जाण्याची दाट शक्यता आहे.
न्यायालयात सुनावणी सुरू असताना सीबीआयने अत्यंत ठामपणे सांगितले आहे की, हा केवळ काही व्यक्तींचा कट नसून एक संघटित आणि मोठे नेटवर्क (Nexus) आहे. ज्या पद्धतीने टेलिग्राम आणि इतर डिजिटल ट्रेल समोर आला आहे, ते पाहता या प्रकरणात भविष्यात आणखी काही मोठ्या लोकांच्या अटकेची शक्यता नाकारता येत नाही.
निष्कर्ष: NEET UG 2026 चा पेपर लीक घोटाळा हा भारताच्या शिक्षण व्यवस्थेवर आणि परीक्षा पद्धतीवर प्रश्नचिन्ह निर्माण करणारा आहे. प्राध्यापक, कोचिंग क्लासेसचे मालक आणि शैक्षणिक सल्लागार यांनी एकत्र येऊन एका अत्यंत सुरक्षित मानल्या जाणाऱ्या यंत्रणेला कसे पोखरले, हे या तपासातून स्पष्ट झाले आहे. आता सीबीआयच्या आरोपपत्रानंतर आणि न्यायालयाच्या निर्णयानंतरच या गुन्हेगारांना योग्य ती शिक्षा मिळेल आणि प्रामाणिक विद्यार्थ्याला न्याय मिळेल.
